Gemerek İlçesi

GEMEREK – Sivas’ın önemli ilçelerinden Gemerek, sahip olduğu köklü geçmişiyle Anadolu’nun en dikkat çekici yerleşim alanları arasında yer alıyor. Tarih öncesi dönemlerden itibaren iskâna sahne olan bölge, Hititlerden Romalılara, Selçuklulardan Osmanlılara kadar birçok medeniyetin hâkimiyetinde kaldı. Stratejik konumu sayesinde kuzey-güney ve doğu-batı yollarının kesiştiği noktada bulunan Gemerek, tarih boyunca Anadolu’nun önemli geçiş merkezlerinden biri oldu. Tarihî kaynaklara göre Malazgirt Zaferi’nin ardından Türkmen aşiretlerinin yerleşmeye başladığı Gemerek, 1408 yılında Timur’un Anadolu’dan çekilmesiyle kesin olarak Osmanlı hâkimiyetine girdi. İlçenin kuruluş tarihi tam olarak bilinmese de Osmanlı Devleti’nin yükselme döneminde önemli bir kasaba kimliği kazandığı ifade ediliyor. Kanuni Sultan Süleyman’ın Nahçıvan Seferi sırasında Gemerek’te konakladığı da kitabeler ve mezar taşlarından anlaşılıyor. Osmanlı döneminde uzun yıllar Şarkışla’ya bağlı nahiye olarak yönetilen yerleşim yeri, 1 Mayıs 1953 tarihinde yürürlüğe giren kanunla ilçe statüsüne kavuştu. Gemerek adının kökeni ise uzun yıllardır araştırmacıların dikkatini çekiyor. Halk arasında ismin “Kemer-i Ak” ifadesinden geldiği yönünde görüşler bulunsa da akademik çalışmalarda bu yaklaşım yeterli görülmüyor. Bazı bilim insanları adın Hitit dönemindeki “Gamaraha” isminden evrildiğini savunurken, diğer araştırmalar ise kelimenin Kimmerler ile bağlantılı olabileceğine işaret ediyor. Bu görüşe göre Gemerek adı, tarih boyunca Anadolu’ya yerleşen Kimmer topluluklarının bıraktığı coğrafi miraslardan biri olarak değerlendiriliyor. Gemerek ve çevresi, Paleolitik Çağ’dan başlayarak Neolitik, Kalkolitik ve Eski Tunç dönemlerine uzanan yerleşim izleriyle dikkat çekiyor. Bölgede Hattiler, Hititler, Asur Ticaret Kolonileri, Frigler, Kimmerler, Medler, Persler, Büyük İskender’in hâkimiyeti, Pontus ve Kapadokya krallıkları, Roma ve Doğu Roma İmparatorlukları, Sasaniler, Emeviler, Danişmendliler, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar, Eratnalılar, Kadı Burhaneddin Devleti, Timurlular, Dulkadiroğulları ve Osmanlı Devleti gibi birçok siyasi güç hüküm sürdü. yüzyılda Bozok Sancağı’nın Çubuk Nahiyesi’ne bağlı bir köy olarak kayıtlarda yer alan Gemerek, 19. yüzyılın sonlarında Tonus (Şarkışla) Kazası’nın müstakil nahiyesi olarak idari önem kazandı. Cumhuriyet döneminde ise gelişimini sürdüren ilçe, 30 Kasım 1929’da Gemerek İstasyonu’nun açılmasıyla demiryolu ağına bağlandı. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1930 yılında Gemerek İstasyonu’nda konakladığı, 1936 yılında ise ilçede belediye teşkilatının kurulduğu biliniyor. Bugün Sivas’ın tarihî ve kültürel mirasının önemli parçalarından biri olan Gemerek, binlerce yıllık geçmişi, farklı medeniyetlerden taşıdığı izleri ve Anadolu’nun merkezindeki stratejik konumuyla dikkat çekmeye devam ediyor.